Het is friet geen patat
Iedereen kent de discussie; het is friet geen patat? Waar de één ervan overtuigd is dat het friet is, zegt de ander met volle overtuiging patat. Voor sommigen is het onschuldig grapje, terwijl het voor anderen een kwestie is van identiteit. Maar waar komt de discussie vandaan? En is het eigenlijk friet of patat?
Iedereen kent de discussie; het is friet geen patat? Waar de één ervan overtuigd is dat het friet is, zegt de ander met volle overtuiging patat. Voor sommigen is het onschuldig grapje, terwijl het voor anderen een kwestie is van identiteit. Maar waar komt de discussie vandaan? En is het eigenlijk friet of patat?
Waar komt het woord 'friet' vandaan?
'Het woord friet komt uit het Frans'
Het woord friet komt rechtstreeks uit het Frans: frites, van pommes frites, letterlijk “gebakken aardappelen”. Omdat Vlaanderen dicht bij Frankrijk ligt, werd dat woord daar al vroeg ingeburgerd en is het sindsdien de standaardbenaming geworden. Vanuit Vlaanderen verspreidde het gebruik van friet zich ook naar het zuiden van Nederland, waar men de term tot op de dag van vandaag trouw is gebleven.
Het woord patat heeft een andere oorsprong: het komt van het Spaanse patata, dat gewoon “aardappel” betekent. In principe kan het dus slaan op allerlei gerechten die met aardappelen gemaakt zijn. Strikt genomen is patat dus algemener, terwijl friet preciezer verwijst naar de gefrituurde aardappelreepjes zoals we die uit de frituur of snackbar kennen. Dat verklaart ook waarom veel taalkundigen de voorkeur geven aan friet: de term is specifieker, historisch logisch én internationaal herkenbaar.
Waar komt het woord 'patat' vandaan?
Zoals gezegd stamt “patat” af van het Spaanse “patata”, oftewel aardappel. In Nederland werd de term later gebruikt als afkorting van “patat frites”. Vooral in het westen en noorden werd dit de standaard.
Daarom hoor je in Amsterdam of Groningen eerder iemand zeggen: “Doe mij een patatje oorlog”, terwijl in Brabant en Vlaanderen standaard “frietje oorlog” wordt geroepen. Zelfde snack, ander woord. in Brabant zullen ze sneller zeggen; het is friet geen patat, terwijl ze in het noorden van Nederland zweren dat het patat is.
De geboorte van friet
De ontdekking van de aardappel
De aardappel komt oorspronkelijk uit de Andes in Zuid-Amerika. Spaanse ontdekkingsreizigers namen de knol in de 16e eeuw mee naar Europa, waar hij bekend werd als “patata”. Daarmee legden ze de basis voor het woord patat.
De aardappel verovert Europa
In de eeuwen daarna werd de aardappel steeds populairder in Europese keukens. Eerst vooral gekookt of gepureerd, later ook gebakken. “Patat” betekende toen nog simpelweg aardappel in het algemeen, in welke vorm dan ook.
De geboorte van friet
In de 17e eeuw ontstond volgens de overlevering in de Belgische Maasvallei iets bijzonders. Vissers die normaal visjes frituurden, gebruikten in de winter aardappelen. Ze sneden ze in reepjes en bakten ze in vet. Zo werd de friet geboren.
Friet als cultuur en erfgoed
Wat begon als een slimme oplossing groeide uit tot een heuse frietkotcultuur in België. Friet werd meer dan eten: een symbool van gezelligheid en nationale trots. Inmiddels staat Belgische friet zelfs op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed.
Waar zeggen ze friet en waar patat?
Dat maakt meteen duidelijk waarom de discussie nooit helemaal stopt: taal is nu eenmaal verbonden aan je herkomst en identiteit. Het woord friet komt rechtstreeks uit het Frans: frites, van pommes frites, letterlijk “gebakken aardappelen”. Omdat Vlaanderen dicht bij Frankrijk ligt, werd dat woord daar snel ingeburgerd. Van daaruit verspreidde het gebruik van friet zich ook naar het zuiden van Nederland.
Voor veel mensen voelt “een frietje met” daarom natuurlijker, gemoedelijker en zelfs een beetje gezelliger dan “een patatje met”. Het klinkt alsof je er samen van gaat genieten bij de snackbar op de hoek. Toch zullen er altijd mensen zijn die juist zweren bij het woord patat, omdat dat voor hen de enige juiste term is. En precies dát maakt het een typisch Nederlandse (en Vlaamse) taalkwestie: twee woorden voor hetzelfde, maar de keuze verraadt meteen waar je vandaan komt.
En eerlijk is eerlijk: “een frietje met” klinkt toch een stuk gezelliger dan “een patatje met”. Toch is het interessant hoe sterk dit verschil afhangt van waar je geboren bent. In België en het zuiden van Nederland (Brabant, Limburg, Zeeland) zegt men bijna altijd friet, terwijl in de Randstad en het noorden van Nederland (Amsterdam, Groningen, Friesland) het woord patat overheerst. In Midden-Nederland hoor je beide termen door elkaar, waardoor er daar vaak minder discussie over is.
Zeggen andere landen Friet of patat?
Frans
Frites
In Frankrijk wordt 'Frites al eeuwen gebruikt als afkorting van pommes frites.
Duits
Pommes
Duitsers zeggen Pommes, een verkorting van Pommes frites.
Engels
Chips/fries
In Groot-Brittannië zeggen ze chips, terwijl Amerikanen fries gebruiken.
Spanje
Patatas fritas
In Spanje heet het papas fritas, letterlijk “gebakken aardappelen”.
Maar het is patat geen friet, toch?
Veel taalkundigen zijn het erover eens: eigenlijk zeg je friet en niet patat. Het woord patat komt namelijk van het Spaanse patata en betekent simpelweg aardappel. Daardoor kan het verwijzen naar van alles: aardappelschijfjes, puree of welke bereiding dan ook. Friet daarentegen is veel specifieker. Het is afgeleid van het Franse frites (pommes frites), letterlijk “gefrituurde aardappelreepjes”. Precies datgene dus wat je in een puntzak of bakje van de snackbar krijgt.
Met andere woorden: friet is niet alleen de duidelijkere term, het sluit ook beter aan bij de werkelijkheid. Je zegt tenslotte ook geen “aardappeltje mayo” of “piepertje oorlog”. Net zoals je bij pasta netjes onderscheid maakt tussen spaghetti of penne, verdient ook friet zijn eigen naam.
En eerlijk is eerlijk: een frietje met klinkt veel gezelliger en uitnodigender dan een patatje met. Het roept meteen de sfeer op van samen smullen bij de snackbar. Daarom zeggen veel mensen overtuigd: wat er ook beweerd wordt, het blijft friet.
Friet of patat bestellen?
De strijd tussen friet en patat zal waarschijnlijk nooit verdwijnen. Waar je vandaan komt bepaalt vaak welk woord je gebruikt, maar taalkundig gezien klopt friet beter: het verwijst naar die goudbruine, knapperige reepjes waar we allemaal zo dol op zijn.
En als je écht goede friet wilt, laat dan De Friturist langskomen. Deze frietkar komt gewoon naar jouw evenement of feest en bakt ter plekke verse friet van topkwaliteit. Alles wordt vers gesneden, op de juiste temperatuur gebakken en geserveerd met heerlijke sauzen. Zo krijg je niet alleen de lekkerste friet, maar ook meteen een gezellige, sfeervolle ervaring voor al je gasten.